مدیر دوره دکتری

دکتری شهرسازی

 

به منظور تعیین هدف و رسالت خاص دوره آموزشی دکترای شهرسازی لازم است در ابتدا نگاه مختصری به فلسفه وجودی شهرسازی و ماهیت آن به طور کلی داشته باشیم. از ابتدای قرن گذشته، شکل گیری حرفه و رشته شهرسازی همواره با بحث ها و چالش های زیادی همراه بوده است. یکی از اصلی ترین این بحث ها مربوط به ماهیت مناسب آموزش در مقاطع سه گانه آن بوده است. بنابراین برای تعیین شکل مطلوب آموزش شهرسازی در مقطع دکترا لازم است قبل از هر چیز نقش حرفه ای شهرساز از یکطرف و نقش آکادمیک آن از طرف دیگر روشن شود.  بدون شک ماهیت این دو نقش تعیین کننده نیازی است که جامعه حرفه ای و آکادمیک دارا بوده و برنامه آموزشی دوره دکترای شهرسازی باید به آن ها به صورت رضایت بخشی پاسخ دهد.

 

الف. فلسفه وجودی شهرسازی

علیرغم برخی از ابهاماتی که تقریبا در همه جای دنیا در مورد ماهیت و محتوای شهرسازی وجود دارد و قطعا کشور ما نیز در این زمینه مستثنی نیست، به واسطه نقشی که شهرسازی در ایجاد بستر مناسب برای زندگی شهروندان دارد، روز به روز بر اهمیت و اعتبار آن به عنوان یک رشته و حرفه فعال و موثرافزوده می شود. هر چند نمی توان با قاطعیت گفت که چنین بستری مستقیما و براساس یک رابطه جبری بر خصوصیات اجتماعی، فرهنگی، رفتاری و... تاثیر می گذارد، لیکن به هر ترتیب می تواند نقش موثر و تعیین کننده ای در هدایت و شکل گیری جامعه ای مطلوب داشته باشد. شکل دادن و نظم بخشیدن به چنین بستری به گونه ای که اهداف و ارزش های مورد نظر را تحقق بخشد دلیل اصلی بوجود آمدن رشته شهرسازی است.

 

 

ب . ماهیت شهرسازی علم، هنر و علوم انسانی

رشد شهر گرایی و شهر نشینی در طی سده اخیر در سرتاسر جهان و بروز مسائل و مشکلات گوناگون شهری منجر به ایجاد دوره های عالی آموزشی و پژوهشی شهرسازی در دانشگاه های جهان گردیده است. توسعه بی سابقه شهرها و شهرنشینی، پیشرفت های فناوری و خصوصا فناوری های ارتباطات و اطلاعات، تحولات مربوط به وسائل حمل ونقل و تغییرات کمی و کیفی کاربری اراضی، و همینطور تغییرات کمی و کیفی جمعیت شهری و خواست های متنوع و متعدد آنها، و بالاخره تغییر عمده و اساسی در مکانیزم های تصمیم گیری در جوامع شهری، پیچیدگی های روزافزون موضوعات شهرسازی را موجب شده است. این امر بار دیگر و این بار بسیار روشن تر و قاطع تر از گذشته برماهیت بین رشته ای یا میان رشته ای بودن شهرسازی (interdisciplinary) تاکید می ورزد. به گونه ای که محتوا، و به تبع آن رویه های شهرسازی را نه صرفا به عنوان زمینه ای علمی یا هنری، بلکه زمینه ای علمی، هنری و انسانی معرفی می کند که از ویژگی ها و در عین حال پیچیدگی های زمینه های مرتبط برخوردار بوده و بنابراین استفاده از نظریه ها، روش ها و فنون مربوط به کلیه زمینه های تشکیل دهنده آن اجتناب ناپذیر است. این امر شهرسازی را به رشته و حرفه ای کاملا خاص و تقریبا بی نظیر تبدیل می کند.

 

 

ج . جهانی، ملی و محلی

ویژگی های پیش گفته شده همراه با تغییر و تحولات گوناگون دهه های اخیر (فرایند جهانی شدن) نشان نیل به این مفهوم است که ایده دهکده جهانی، خواه ناخواه ، در حال تحقق پذیرفتن است. بنابراین ماهیت شهرسازی و تحولات جهانی و نظام های ارزشی محلی ایجاب می کند که در آموزش شهرسازی در کلیه مقاطع، بویژه در مقطع دکترا، هر سه سطح پیش گفته مورد توجه قرار گیرد. بدون تردید دانش آموخته شهرسازی قادر نخواهد بود بدون آگاهی از تحولات جهانی، خصوصا تجارب و دست آوردهای سایر جوامع در زمینه حل مسائل مربوطه، فعالیت های آموزشی،  پژوهشی و حرفه ای خود را به نحو مطلوب به انجام برساند. بدیهی است این امر نباید به این مفهوم تلقی شود که شهرساز مسائل را از خارج وارد کرده و راه حل های مربوطه را نیز الزاما همراه آن از خارج وارد کند و بنابراین راه حل هایی ارائه گردد که هیچگونه ارتباط و سنخیتی با شرائط داخلی و محلی جامعه ما ندارد.

 

 

د . تقسیم کار در مقاطع سه گانه

گرچه از نظر آکادمیک دوره های کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا تقریبا در همه دانشگاههای معتبر جهان از یکدیگر تفکیک شده و برای هریک هدف و رسالت خاصی در نظر گرفته شده است، لیکن واقعیت این است که این مقاطع سه گانه به شدت به یکدیگر وابسته بوده و تحقق اهداف مورد نظر در مقطع بالاتر متکی و منوط به تحقق اهداف مربوطه در مقطع پایین تراست. این امر به خصوص در مورد رابطه بین دوره کارشناسی ارشد و دکترای شهرسازی موکدا مصداق دارد. با توجه به اینکه هدف دوره کارشناسی ارشد تربیت افراد حرفه ای ، و هدف دوره دکترا به عنوان بالاترین سطح آموزشی رشته، تربیت افراد متخصصی است که به تولید دانش و گسترش مرزهای آن پرداخته و از طریق پژوهش و انتقال دانش به حرفه به بهبود و ارتقای کیفیت محیط بپردازند، لذا توجه به رابطه بین حرفه و رشته شهرسازی امری ضروری و اجتناب ناپذیر است.

نکته مهم دیگری که در ارتباط با سه مقطع فوق الذکر در شهرسازی باید متذکر شد این است که دوره آموزشی کارشناسی، عمومی، یکپارچه و بدون تفکیک به زیر مجموعه های تخصصی است ولی در مقطع کارشناسی ارشد، شهرسازی به زیر مجموعه هایی همچون برنامه ریزی شهری، طراحی شهری و... تقسیم می شود. لیکن در مقطع دکترا بار دیگر چنین تفکیکی صورت نگرفته و عنوان دوره در چارچوب عام آن به نام "شهرسازی" خوانده می شود. در این دوره مفتهیم مورد علاقه دانشجو و زمینه تخصصی او طی رساله دکترا دنبال می شود که این امر اهمیت بخش پژوهشی دوره دکترا را به خوبی نمایانگر است.